|
Als het Westen zichzelf al iets moet verwijten na de aanslagen in Madrid, dan zijn het primair de anti-oorlogslanden in Europa, en niet Amerika, die zichzelf wat moeten gaan afvragen. Dat is een boude en harde stelling die toelichting vereist, en die volgt dan ook. Waarschuwing: totale lengte bijna 2.500 woorden.
Eerst wat misverstanden uit de wereld helpen. Wat in Madrid gebeurde, was terrorisme, geen 'legitieme oorlogsdaad'. Als Al Qaeda beweert dat de aanslagen een vergelding waren voor Spaanse steun aan de oorlogen in Irak en Afghanistan (de laatste oorlog was overigens met VN-steun), dan hebben ze hoognodig een woordenboek nodig. Want 'vergelding' in een oorlogssituatie behelst iets anders dan civiele doelen proberen te raken.
In een oorlog vecht een leger tegen een ander leger. Men blaast niet doelbewust burgers op, althans niet meer sinds de Duitsers Rotterdam platlegden en de Geallieerden daarna soortgelijke grappen uithaalden boven steden als Dresden. Als Al Qaeda zonodig wraak wil nemen voor Irak (hoezo trouwens? Er zijn volgens links Europa toch geen banden tussen Irak en Al Qaeda?), laten ze dan fijn een Spaanse legerbasis opblazen, in plaats van vier treinen. De enige schuldigen aan de 202 doden op 11 maart zijn de terroristen die de bommen lieten ontploffen. Niemand anders.
Zelfs het nogal misselijke argument dat wij onze eigen leiders kiezen, en dus in principe elke Spaanse burger verantwoordelijk is voor de koers van de demissionaire regering-Aznar, houdt geen stand. In dat geval had Al Qaeda zich op een partijbijeenkomst van de Partido Popular kunnen richten. Of waren alle 202 slachtoffers aanhangers van Aznar? Nemen die altijd gezamenlijk de trein?
Europa heeft zelfverwijt tot ideologie uitgeroepen. In vrijwel alle Europese media klinkt één constante ondertoon door: als we maar. Dat is een absurde situatie. In beschaafd Europa accepteren we het - terecht - niet dat een schaarsgeklede vrouw die verkracht wordt, het verwijt krijgt dat ze het zelf heeft uitgelokt. Evenzo: wie zijn buurvrouw ochtend na ochtend met een blauw geslagen oog tegenkomt op de trap, zal haar (hopelijk) niet vertellen 'dat ze het er zelf naar gemaakt heeft', maar de politie bellen voor een goed gesprek met manlief. De verantwoordelijkheid voor een daad van agressie ligt bij de dader, niet bij het slachtoffer.
Die laatste stelling ligt voor de hand, zou je denken. Maar wanneer een stel halve zolen 202 mensen voortijdig richting kerkhof stuurt, put collectief Europa zich uit in alle mogelijke verklaringen en excuses voor deze afgrijselijke misdaad, om toch maar vooral de pijnlijke conclusie te vermijden: dat er iets grondig mis is in de wereld, en meer in het bijzonder: niet met ons, maar in het Arabische deel ervan.
Voor de duidelijkheid, en jammer dat deze disclaimer nodig is: ik heb niets tegen Arabieren. Af en toe geef ik met veel plezier les aan Arabische journalisten, vaak mensen met een brede blik op de wereld (en, vermoedelijk niet toevallig, scholing die ze grotendeels in het westen hebben ontvangen). Maar ik denk oprecht dat de Arabische wereld - letwel, niet de Arabieren zelf - is blijven steken in zijn ontwikkeling. De Verenigde Naties denken er overigens net zo over.
Helaas werkt Europa gunstige veranderingen in die situatie, al dan niet bewust, tegen. Ook dit vraagt om uitleg.
Het is niet Europa dat moet leren nuanceren, maar de Arabische wereld. Europa heeft een eeuwenlang durend proces van leren door schade en schande achter de rug. Geen gebied ter wereld dat zoveel bloed aan zijn handen heeft (voor zover een gebied handen heeft, maar goed, dat wijt ik maar aan de jetlag). Kruistochten, kolonisatie, twee wereldoorlogen, de bijna-genocides van hele volkeren: alle fouten die gemaakt kunnen worden, zijn hier gemaakt. Het heeft Europeanen terughoudend gemaakt.
Voeg daarbij de grote veranderingen in de Europese volksgeest. Renaissance, protestantisme en later het humanisme plus de Verlichting leggen zozeer de nadruk op een rationele wijze van debateren en (daardoor) staatsinrichting, dat het bij de meeste Europeanen niet eens meer opkomt dat niet de hele wereld zo 'redelijk' is. Voeg daar het postmodernisme aan toe, de leer die stelt dat alles van een andere kant kan worden bekeken en relatief is (behalve het postmodernisme zelf, blijkbaar), en er is maar één conclusie mogelijk. Nog meer nuancering en Europa kan de verschillende tinten grijs niet meer van elkaar onderscheiden, laat staan zwart of wit, danwel goed of fout. Het valt Europa niet eens meer op dat de critici van het Westen zelf ieder cultuurrelativisme ontberen - daarvoor heeft dit continent andermans haat veel te hard nodig om zijn zelftwijfel te kunnen rechtvaardigen.
Europa is decadent in zijn morele volwassenheid - enkel de relativering zelf wordt hier niet meer gerelativeerd.
In Arabische landen heeft deze pijnlijke intellectuele volwassenwording nog niet plaatsgehad (en gezien het bovenstaande plaatje mogen ze daar in zekere zin blij om zijn). Integendeel, daar reageert slachtofferisme in plaats van zelfverwijt, fatalisme in plaats van zelfbeschikking, het verleden in plaats van de toekomst. Dit artikel in The Daily Telegraph legt uit hoe sommige Arabieren nog altijd een zere buik krijgen van het idee dat het Moorse rijk ooit Spanje moest opgeven aan de christenen - in 1492, niet toevallig het jaar dat Columbus de huidige Verenigde Staten ontdekte. De Arabische wereld bevindt zich in een periode die wel wat weg heeft van de Middeleeuwen: een ooit zo bloeiende beschaving is vervallen tot een gefragmenteerde verzameling kleinere rijkjes met veelal corrupte leiders die hun bevolking gemiddeld genomen zowel arm als dom houden, waarvan dan uiteraard het Westen de schuld krijgt, terwijl diezelfde leiders royaal leven van westers oliegeld, en de aandacht afleiden van hun eigen incompetentie door het volk Amerika te geven als Grote Satan annex boksbal.
Samengevat: de goed opgeleide Arabische elite kan de voordelen en redelijkheid van de westerse samenleving en denkwijze wel inzien, maar kiest uit eigenbelang ervoor dat niet te doen; de bevolking wordt door diezelfde elite opgehitst tegen het Westen. Om Jonathan Swift te parafraseren: je kunt niet debateren met een man die dat niet wil. Of om oud-CIA-directeur James Woolsey weer eens aan te halen: 'We and you are cordially loathed for freedom of speech, freedom of religion, freedom of the press, open economies, equal - or almost equal - treatment of women, and so on. It is not what we have done wrong that is creating the problem; it is what we do right. If that is true, then this is not a war that will end with an Al Qaeda Gorbachev; it will not end with an arms control agreement. It is a war to the death, like the war with the Nazis, and we should understand that it will have to be fought that way.'
Door het volk dom en arm te houden, heeft de Arabische wereld een onovertroffen klasse van onvrede gecreëerd. Het is die klasse waarin Al Qaeda en soortgelijke clubs hun recruten vinden; het is die klasse die niet openstaat voor een beschaafd debat met Europa, om de simpele reden dat het debat deel uitmaakt van de westerse cultuur die ze hebben geleerd te haten.
Voor die situatie is de Arabische wereld in grote mate zelf verantwoordelijk - maar niet als enige. Wat het Westen - zowel Amerika als Europa - hier te verwijten valt, is dat het te lang heeft aangepapt met de corrupte leiders (we noemen geen namen) in de regio. Daardoor kregen die enerzijds de kans het Westen de schuld te geven voor de armoe die onder het eigen wanbeheer in stand kon blijven, terwijl het Westen nu te maken krijgt met fundamentalistische mafketels die denken dat semtex de weg is naar het Paradijs met de 72 Maagden. Ook Amerika heeft hier zeker misgekleund, maar het land heeft zijn fouten althans deels ingezien, en probeert nu minder afhankelijk te worden van fundamentalistische Arabische landen als Saudi-Arabië. Niet voor niets trok de crisis in Venezuela zo de Amerikaanse aandacht, en zijn de Amerikanen bezorgd over de ontwikkelingen in Rusland: twee belangrijke olielanden. (Ook een belangrijke olieboorder in Noorwegen is een Amerikaanse onderneming.) Maar Europese anti-oorlogslanden, Frankrijk voorop, wilden geen oorlog met Irak, om bijvoorbeeld de Franse olieboer TotalFinaElf aan het werk te houden. Europa exporteerde zelfs meer wapens naar Irak dan de Verenigde Staten. (Geloof mij niet, geloof de Zweden. En oh ja, Rusland was ook niet ongevoelig voor Iraakse chantage. Voor een vollediger overzicht van de manier waarop Irak de steun van 'pacifistische Europese landen' wierf, klikke men hier.)
Niet vanwege de massavernietigingswapens, niet vanwege 'de olie', maar vanwege het te lang niet onderkennen van de bedreiging die door deze passieve houding is ontstaan, was en ben ik voorstander van de oorlog in Irak. Dat Bush de enorme blunder heeft begaan om diezelfde oorlog te willen legitimeren door te verwijzen naar nog altijd niet gevonden massavernietigingswapens, doet daar niets aan af. De juridische rechtvaardiging voor de oorlog was al vervat in het staakt-het-vuren van 1991, waarin Irak als voorwaarde voor vrede instemde met onvoorwaardelijke VN-inspecties. De morele rechtvaardiging was te vinden in de veiligheid van zowel de Iraakse als de westerse bevolking: onder de door Frankrijk zo toegejuichte VN-embargo's stierven Iraakse kinderen bij bosjes, meer dan er ooit door verdwaalde westerse bommen zijn geraakt. Ten tweede blijkt uit het oppakken van terroristen als Abu Abbas in Bagdad dat Irak wel degelijk een bedreiging vormde voor de westerse wereld, al was het alleen maar als thuishaven voor moordzuchtig tuig. Bovendien: een van de redenen dat er nog nergens in Irak massavernietigingswapens zijn gevonden, is dat je er geen schop in de grond kunt steken zonder een massagraf te vinden, courtesy of Saddam & Sons. (Overigens ben ik voorstander van Kerry in het Witte Huis, maar niet vanwege het Irak-beleid van Bush.)
De Irakezen zelf zijn, tussen haakjes, in grote meerderheid alleen maar blij met de oorlog, en hebben totaal geen begrip voor de Franse anti-oorlogshouding (aldus Le Monde zelf).
Thans probeert Amerika met de hulp van een beperkt aantal landen, waaronder gelukkig Nederland, van Irak een democratie te maken. Het is typerend voor de huidige discussie over de aanslagen in Madrid dat de Irak-oorlog door Europa maar halfhartig is gesteund. De reden waarom is simpel. Europa wil de Arabische landen niet democratiseren. Niet uit onwil. Maar na eeuwen fouten te hebben gemaakt; na de dekolonisatie van Azië, het Midden-Oosten, Afrika en Latijns-Amerika te hebben verpest; na een wereldoorlog waarbij Europa gered werd door de volwassen geworden afvallige zoon Amerika, durft Europa niet meer. Als een psychiatrisch patiënt die aan een klassieke depressie lijdt, is Europa ervan overtuigd dat iets doen per definitie tot niets leidt, of zelfs voor een negatief saldo zorgt.
De wereld is veranderd: niets doen is net zo goed iets doen. Door niets te doen in het Midden-Oosten behalve er olie te kopen, kon 9-11 gebeuren. En door op 9-11 niet te reageren met een actievere houding tegen corrupte Arabische regeringen, behoudt Al Qaeda zijn voedingsbodem en recruteringsgebieden.
Dit is essentieel voor Al Qaeda, want de organisatie heeft een ontevreden en onderdrukte bevolking nodig voor haar lange-termijnagenda, net zoals Hitler zonder ontevreden bevolking nooit aan de macht was gekomen. Die bestaat uit drie fasen:
1) Appeasement van Europa
2) Destabilisatie van het Midden-Oosten
3) Oorlog tegen het Westen
Fase 1 verloopt tot dusver - helaas - voorspoedig: lees dit (ietwat gefrustreerde) artikel uit de National Review over appeasement in de Europese pers. En het appeasen beperkt zich niet tot de pers. Spanje trekt zich bijvoorbeeld niets aan van Amerikaanse kritiek dat het terugtrekken van troepen door terroristen wordt uitgelegd als een overwinning. Zelfs een pleidooi van Kerry mocht niet baten. Frankrijk, dat onder het mom van 'vrede' niet alleen de eigen oliebelangen veilig probeert te stellen maar ook in een soort krankjorem neo-Gaullisme Amerika waar het kan de voet probeert dwars te zetten, houdt het erop dat de beste manier om met terrorisme om te gaan, de aftocht is. Het meest absurd van alles: Europa heult zelfs al met de conservatieven in Iran, in plaats van Khatami te steunen bij diens pogingen tot democratisering. Iran (toelichting voor wie in een Afghaanse grot heeft geleefd) is aardig dicht bij het ontwikkelen van kernwapens. De Europese reden: Iran heeft enorme olievoorraden - nogal cynisch voor wie beseft dat olie vaak de standaardverklaring is waarmee Europeanen Amerikaans gedrag proberen te duiden.
Fase 2, een stuk eenvoudiger zonder Europese tegenwerking, is al begonnen. Het Huis van Saud doet wanhopige pogingen om de bevolking iets democratie te geven, nu Al Qaeda daar de onvrede via aanslagen heeft vergroot. Nog gevaarlijker is de situatie in Pakistan. Musharraf ontsnapt daar om de haverklap aan een aanslag. Onder zijn bevolking was en is veel steun voor de Taliban. Een staatsgreep in Pakistan is verre van onwaarschijnlijk en Amerika's grootste zorg. Voor wie zich afvroeg waarom de Verenigde Staten samenwerken met een de facto-dictator als Musharraf: dit is het antwoord. Musharraf is de minste van alle mogelijke kwaden.
Slaagt Al Qaeda in fase 2 en komt een aantal Arabische regeringen ten val, dan is fase 3 niet ver meer weg. Het ergst mogelijke scenario: een wereldoorlog. Want een aanval van een geradicaliseerd Pakistan op India, waarbij kernwapens kunnen worden gebruikt, zal niet lang uitblijven. Op zo'n moment moet India zijn troepen bij de Chinese grens weghalen. Dat land heeft op zijn beurt de handen vrij om Taiwan te grazen te nemen. Op zo'n moment is het maar raden wat Rusland gaat doen - het land heeft nog altijd substantiële troepenconcentraties aan de Chinese grens die het voor andere doeleinden kan inzetten wanneer het Rode Leger met Taiwan in de clinch ligt. Putin is niet vies van de groot-Russische gedachte, maar zal anderszins te kampen krijgen met verzet van fundamentalistische moslims in eigen kring, zoals die uit Tsjetsjenië. Hoe dan ook, het Westen zal machteloos staan. De Verenigde Staten en Europa zullen het druk genoeg hebben met Israël, zichzelf en eventueel Irak te verdedigen, waarna je er donder op kunt zeggen dat het ook op de Balkan weer uit de hand gaat lopen (tekenen daarvan waren vorige week al te zien). Turkse hulp zullen we in zo'n scenario goed kunnen gebruiken, maar maakt de EU haast om het land in de westerse gelederen te sluiten? Tuurlijk niet, andermaal zijn het de Amerikanen die het belang doorhebben.
Er zijn kortom heel goede redenen om het Midden-Oosten zo snel mogelijk te democratiseren. Maar in plaats van actie te ondernemen, stuurt Spanje haar regering naar huis die met die democratisering een begin probeerde te maken. Vervolgens worden soldaten teruggehaald uit het enige Arabische land dat op korte termijn een reële kans heeft op een min of meer democratische samenleving. Een en ander met warme instemming van EU-opperhoofd Romano Prodi.
De overtreffende trap van niets doen: als dit hem al niet is, zal hij binnenkort in Europa worden bedacht. En wel bij de volgende, nog bloediger aanslag.
|
