|
Wie wil afvallen, moet maar gewoon meer bewegen en minder eten, was vroeger de geijkte reactie bij overgewicht. Maar in de praktijk is afvallen een stuk minder eenvoudig. En nu een groeiend deel van de bevolking aan overgewicht lijdt, grijpen artsen steeds vaker naar pillen om de uitdijende buiken en billen weer te doen inkrimpen. Het goede nieuws: die pillen worden steeds beter.
(Artikel in september 2005 gepubliceerd in het Algemeen Dagblad. (C) Arjan Dasselaar.)
Het is geen overdrijving om te stellen dat overgewicht een plaag is. Zo’n 40 procent van de Nederlanders is volgens een rapport van de Gezondheidsraad uit 2003 te zwaar. Tien procent is zelfs veel te zwaar. Wilskracht helpt niet altijd. Vandaar dat steeds meer artsen medicijnen voorschrijven. In 2003 gaven Nederlanders volgens de Stichting Farmaceutische Kengetallen in totaal 3,3 miljoen euro uit aan het medicijn orlistat (Xenical), dat niet wordt vergoed door de verzekering. In 2002 was dat nog 3 miljoen.
Het medicijnenaanbod is tot dusver nogal karig. Orlistat, beter bekend onder de merknaam Xenical, is niet bepaald een subtiel medicijn. Het werkt door ervoor te zorgen dat het lichaam minder vet kan opnemen. Dat doet het door de aanmaak van het enzym lipase te remmen. Het lichaam heeft lipase nodig om vet te kunnen gebruiken. Orlistat klinkt als een ideaal middel – gewoon een patatje mét eten en toch niet dik worden - maar is dat in de praktijk niet. Want wie zijn eetpatroon niet aanpast, loopt kans om diarree te krijgen. Zeker als de gebruiker net zo vet blijft eten. Het niet-verteerde vet komt er dan op natuurlijke wijze weer uit, met alle ranzige gevolgen van dien.
Een ander medicijn, sibutramine of Reductil, heeft ook zo zijn nadelen. Dit middel remt de eetlust. Ook bestaat het vermoeden dat sibutramine-gebruikers door het middel meer calorieën gaan verbranden. Helaas wordt Reductil ervan verdacht bij een kleine groep gevoelige gebruikers de bloeddruk te verhogen. In Italië werd sibutramine een tijdje van de markt gehaald, nadat twee sterfgevallen in verband waren gebracht met het middel. Hoewel het verband nooit is hard gemaakt, zijn artsen desalniettemin voorzichtig met het voorschrijven van Reductil. Ook al omdat het gewichtsverlies niet altijd blijvend is, en sibutramine niet wordt vergoed door de verzekering.
Rimonabant
Maar er lijken betere tijden aan te breken. Veel hoop is gevestigd op rimonabant, een middel dat wellicht al in 2006 op de markt kan komen onder de naam Acomplia. Rimonabant werkt op een wat subtielere manier dan bijvoorbeeld orlistat: het zorgt ervoor dat het lichaam denkt dat het genoeg heeft gegeten. Het doet dat op een manier die mensen die wel eens een jointje roken, bekend zal voorkomen. Het lichaam maakt namelijk stoffen aan als anandamide, die een vergelijkbaar effect hebben als THC, de werkzame stof in wiet: je krijgt er trek van. Net als wiet werkt anandamide op speciale sensoren in het lichaam die de hersenen vertellen dat het tijd is om te eten. Deze sensoren heten endocannabinoïde-receptoren, of afgekort CB1-receptoren.
Wetenschappers vermoeden dat deze CB1-receptoren bij sommige soorten overgewicht te vaak worden gestimuleerd. Rimonabant helpt daartegen. Het middel maakt zich als het ware vast aan de CB1-receptor en zorgt er zo voor dat andere stoffen niet meer bij de receptor kunnen komen. Daardoor kan anandamide de hersenen ook niet meer tot eten aanzetten.
Volgens prof. dr. Folkert Kuipers van de Rijksuniversiteit Groningen is rimonabant interessant omdat het middel meer lijkt te doen dan alleen tot gewichtsverlies lijden. Ook de kwaliteit van het bloed verbetert namelijk. ‘De hoeveelheid van het goede HDL-cholesterol in het bloed stijgt, en de hoeveelheid slechte triglyceriden daalt,’ aldus Kuipers. En die veranderingen vallen niet alleen te verklaren doordat rimonabant-gebruikers minder of gezonder zijn gaan eten, zo schrijven onderzoeker Luc Van Gaal en zijn collega’s in een artikel in het wetenschappelijke vakblad The Lancet. Rimonabant zorgt voor de bloedverbetering via een ander, nog niet goed begrepen effect.
Nieuwe kandidaten
Dat het wat nieuwe overgewichtmedicijnen de komende jaren bij rimonabant blijft, is onwaarschijnlijk. De potentiële markt voor dergelijke pillen is immers veel te groot om te negeren. Farmaceutische bedrijven laten hun wetenschappers dus massaal studeren op tal van andere stoffen die de eetlust kunnen verminderen. Zo was er het veelbelovende stofje leptine, dat de eetlust bij mensen zonder overgewicht leek te verminderen. Helaas bleken uitgerekend mensen met overgewicht grotendeels resistent tegen het toedienen van nog meer leptine. De hoop is nu gevestigd op het eiwit YY3-36, dat ook wel PYY heet. Dat vermindert ook de eetlust bij te zware proefpersonen, zo bleek ondermeer uit een studie in het New England Journal of Medicine.
|
